Pravilo o Zapadnom Balkanu - računica nakon 10 godina. COSMO bosanski/hrvatski/srpski. 23.06.2026. 20:57 Min.. Verfügbar bis 23.06.2027. COSMO. Von Nenad Kreizer.
Pravilo o Zapadnom Balkanu - računica nakon 10 godina
Stand:
Nenad Kreizer, Filip Slavković, Boris Rabrenović
Pravilo o zapošljavanju radnika sa Zapadnog Balkana se pokazalo kao uspješni mehanizam za dovođenja radnika prijeko potrebnih njemačkom tržištu rada. Ali i nakon deset godina od uvođenja mnogi smatraju da je ova mjera nepotrebna. Nenad Kreizer razgovara o iskustvima poslodavaca koji koriste ovaj mehanizam kao i o budućnosti ovog pravila s ugostiteljem Milivojem Starčevićem i reporterom Filipom Slavkovićem.
Zapadnobalkansko pravilo - Westbalkanregelung - uvedeno je krajem 2015. s ciljem da radnoj snazi iz šest zapadnobalkanskih država – Albanije, Bosne i Hercegovine, Kosova, Sjeverne Makedonije, Crne Gore i Srbije – otvori pojednostavljen put za zapošljavanje u Njemačkoj, a istovremeno smanji broj zahtjeva za azilom iz tih zemalja. Pravilo vrijedi za svaku vrstu zaposlenja – neovisno o priznatoj stručnoj kvalifikaciji. Za ulazak u Njemačku potrebna je obvezujuća ponuda posla od njemačkog poslodavca i nacionalna viza. Detalji pravila su se svih ovih godina mijenjala a od prije dvije godine Savezni zavod za zapošljavanje može godišnje odobriti do 50.000 osoba – što je duplo više nego prije.
Radnici koji dolaze putem ovog pravila uglavnom rade na razini stručnih radnika, često u deficitarnim zanimanjima – posebno u građevinarstvu (97.000 zaposlenih) i zdravstvu i skrbi (46.000 zaposlenih). Od početka ove godine za dobivanje radne vize potrebna je minimalna bruto plaća od 4.647,50 eura mjesečno, neovisno o vrsti zaposlenja.
Nova koalicijska vlada planira broj viza za radnike iz Zapadnog Balkana ponovno znatno ograničiti – na polovicu dosadašnjeg kontingenta. Istraživanje Mediendienst Integration pokazuje, međutim, da predviđeni kontingenti ionako nisu bili iskorišteni. To je izazvalo proteste građevinskog sektora tako da je za sada otvoreno hoće li se ova stavka ispuniti.
Na summitu u Crnoj Gori početkom lipnja 2026. kancelar Friedrich Merz i francuski predsjednik Emmanuel Macron lansirali su novu inicijativu za brže približavanje zapadnobalkanskih zemalja EU-u. Između ostalog bi građanima ovih zemalja bio omogućen i neometani pristup tržištu rada EU-a.
Francuski predsjednik Macron i njemački kancelar Merz
Od našeg današnjeg reportera Filipa Slavkovića saznajemo kakvo je trenutačno stanje s programom za Zapadni Balkan i kakva je prije svega, njegova budućnost.
Filipe, kada se sve sabere i oduzme, da li je Westbalkanregelung nešto dobro ili loše?
Prema svim raspoloživim pokazateljima ova regulativa ima puno dobrih ali i neke loše strane. I to nije samo moje mišljenje već su to potvrdile i različite studije od kojih je najnovija ovog meseca objavljena u okviru Fondacije Hans Bekler. Hans Böckler Stiftung je institut za naučna istraživanja Saveza nemačkih sindikata, DGB, i posebno se bavi uslovima rada i pravima radnika.
I što kažu u ovoj Fondaciji, što je pozitivno a što negativno kod Westbalkanregelung?
Pozitivno je to, što je nemačko tržište rada, kojem nedostaje kvalifikovana radna snaga, takvim rešenjem dobila desetine hiljada dobro obučenih i motivisanih radnika, pogotovu u sektorima kao što su građevinarstvo, transport ili ugostiteljstvo. Takođe je pozitivno što su ljudi sa Balkana koji su i inače – u potrazi za boljim platama ili uopšte zaposlenjem – planirali da nađu posao u EU, sad mogli da se zaposle brzo a legalno čime više nisu dolazili u iskušenje ili opasnost da izlaz traže u radu na crno i nelegalnom boravku u Evropskoj uniji. Negativna strana zapošljavanja po Pravilu za Zapadni Balkan ogleda se u zavisnosti radnika od poslodavca, jer se dozvola za boravak vezuje za ugovor o radu što zaposlenima, recimo, može da oteža promenu radnog mesta ili dobijanje boljih uslova za rad. Još jedna negativna posledica, ovo sada prema mojoj proceni podataka iz država Zapadnog Balkana, jeste odliv kvalifikovane radne snage iz zemalja našeg regiona koje su i inače pogođene smanjenjem opšteg broja stanovnika i posebno broja radno sposobnih i obučenih ljudi.
Westbalkanregelung je za vrijeme prethodne vladajuće tzv. semafor-koalicije izmjenjeno tako da je omogućilo još veći priliv radnika sa Zapadnog Balkana u Nemačku ali je prije godinu dana nova vlada najavila da će regulativu reformisati tako da se smanji broj ljudi koji preko nje ovdje dolazi.
Koalicija Hrišćansko-demokratske i Hrišćansko-socijalne unije sa Socijaldemokratskom partijom (CDU/CSU-SPD) je u svom koalicionom ugovoru zapisala da će Pravilo za Zapadni Balkan izmeniti tako da se godišnje dozvoli dolazak najviše 25.000 radnika, umesto 50.000 koliko je po zakonu sad dozvoljeno. Kada je ta stavka ušla u ugovor o koaliciji, reakcije su bile pomešane: Neki eksperti, poput Holgera Kolba iz Stručnog saveta za integracije i migracije (SVR), ukazivali su da je to pravilo posle decenije primene izgubilo smisao i da ga prosto treba sasvim ukinuti jer u međuvremenu postoje drugi pravni mehanizmi i instrumenti za dodeljivanje dozvola za rad i boravak u Nemačkoj koji su primenjivi na sve, i to mnogo brže od regulative koja važi samo za Zapadni Balkan. Drugi stručnjaci su, pak, tvrdili da nema nikakvog razloga da se Westbalkanregelung menja jer ni jedne godine od kako je uvedeno broj radnika sa Balkana koji su došli u Nemačku koristeći taj instrument u praksi nije premašio 27.000; odnosno, kako je npr. istakao Vido Gajs-Tene iz Instituta nemačke privrede (IW), nema mesta ni bojazni da radnici sa Zapadnog Balkana mogu da zloupotrebe nemački socijalni sistem jer je izračunato da u zbiru, dakle već ukupno gledano a ne samo u odnosu na one koji su zaposleni, ljudi iz našeg regiona više doprinose državnoj kasi Nemačke kroz poreze i duga davanja nego što primaju na ime socijalne pomoći. Zato se meni čini da je najava izmene Pravila o Zapadnom Balkanu bio populistički potez vlade, pre svega većeg koalicionog partnera odnosno stranaka Unije, jer su CDU i CSU svoju predizbornu kampanju prethodno gradile na obećanju da će strogo kontrolisati migracije kao i da će ojačati nemačku privredu, pa se valjda smatralo da najava smanjenja broja radnika koji dolaze sa Balkana dobro zvuči u ušima birača.
U međuvremenu se čini da su u vladi zaboravili na to i da regulativa ostaje bez promena do daljeg.
To je, verujem, posledica i konsultacija sa predstavnicima nemačke privrede, recimo Udruženja poslodavaca, koji već godinama ističu značaj doseljavanja kvalifikovane radne snage za opstanak upravo onog dela ekonomije u kojem su fizički zahtevni poslovi za koje se ne plaćaju visoke plate.
Kakav značaj zaista ima Westbalkanregelung za njemačku ekonomiju, prema podacima koji postoje?
Pravilo je uvedeno 2015. godine s ciljem da se privremeno omogući olakšano zapošljavanje ljudi iz Albanije, Bosne i Hercegovine, Crne Gore, Kosova, Severne Makedonije i Srbije u Nemačkoj. U suštini je time trebalo da se omogući građanima ovih država da jednostavnije dobiju legalno radno mesto u nekoj nemačkoj firmi što je pak trebalo da ispuni dve svrhe. Jedan cilj je bio da se dovede sveža radna snaga na nemačko tržište rada koje je već tada beležilo manjak kvalifikovanih radnika. Drugi cilj je bio da se zaustavi nelegalno, najčešće sezonski, zapošljavanje radnika na crno jer su mnogi poslodavci, a i ljudi koji su tražili posao, koristili tadašnje ukidanje viza za državljane navedenih zemalja jugoistočne Evrope kao mogućnost da u sezoni, uglavnom leti, dovedu ljude u Nemačku kao proste turiste a onda ih ulaze u angažmane bez ugovora i, praktično, bez ikakvih prava odnosno bez plaćanja poreza i doprinosa, a često za zarade koje su bile ispod minimalnih. Tokom prve decenije važenja Pravila za Zapadni Balkan preko tako dobijenih ugovora onda je u Nemačku stiglo, i ovde radilo, prema podacima Saveznog ureda za statistiku, tokom pet godina od 2019. do 2023, ukupno 296.000 lica a 2024. i 2025. po nepunih još nešto manje od 17.000 ljudi.
To bi značilo da bi oko 300.000 radnih mesta u Nemačkoj ostalo nepopunjeno bez ovog Pravila?
Možda ne bi sva mesta ostala upražnjena ali veliki deo sigurno ne bi mogao lako da se popuni na druge načine. Inače sam intenzitet dolazaka radne snage ne zavisi samo od potražnje na tržištu rada i spremnosti kvalifikovanih radnika da dođu. Westbalkanregelung omogućava osobama iz šest država Zapadnog Balkana da se zaposle u Nemačkoj ukoliko za posao jednostavno imaju ponudu nekog ovdašnjeg preduzeća. Praktično, najpre poslodavac pronađe potencijalnog radnika u, recimo, BiH ili Srbiji; potom za tog radnika, sa kojim je sklopio dogovor, zatraži dozvolu za rad u Saveznoj agenciji za rad, pa kad se Arbeitsagentur saglasi, sam budući radnik treba da podnese zahtev za radnu vizu prema Pravilu za Zapadni Balkan u nadležnom nemačkom konzulatu u svojoj zemlji; i tek kada dobije vizu, radnik može da doputuje u Nemačku i potpiše ugovor odnosno počne da radi. Ta procedura je dugotrajna zbog nedostatka ljudi u administrativnim poslovima tako da je poslednjih godina tek oko jedne četvrtine ljudi iz našeg regiona koje su nemačke kompanije želele da angažuju zaista i došlo ovde na rad preko Pravila o Zapadnom Balkanu. Mnogi su tokom duge procedure odustajali ili su brže dobijali dozvole za rad i boravak koristeći druge instrumente koje nudi nemačko zakonodavstvo i tržište rada, recimo za zapošljavanje kvalifikovanih radnika uopšte.
Kako u praksi izgleda stjecanje dozvola za radnike sa Zapadnog Balkana i koji aspekti igraju presudnu ulogu, o tome govorimo s ugostiteljem Milivojem Starčevićem iz Oer Erkenschicka u NRW-u koji je preko ovog programa barem djelomice riješio svoj problem s nedostatkom radnika.
Gospodine Starčeviću, kako je bilo kad ste tražili ljude dolje za posao? Poznato je da, kad je Hrvatska u pitanju, ali i ostale zemlje u regiji, da je jako teško i dolje naći ljude, dobre kuhare, dobre konobare. Govorimo sada o ugostiteljstvu. Da li ljude još uvijek privlači to odlaziti negdje daleko, u Njemačku recimo, na rad kad mogu na Jadranu zaraditi za par mjeseci dobre plaće i onda biti mirni? Da li je to još uvijek atraktivno odlaziti van na posao?
Baš sam u kontaktu s mnogima. Prije nam je većina radnika dolazila iz Hrvatske koji su mogli da dođu. Ali iz Hrvatske trenutno nitko ne dolazi. Barem da je meni poznato. Jednostavno i u Hrvatskoj su potrebni radnici za primorje, tako da većina ljudi ostaje u svome okruženju.
Što se tiče Zapadnog Balkana, znači taj Westbalkanregelung, za mnoge, pogotovo koji dolaze iz unutrašnjosti, koji nisu u blizini mora u blizini u blizini Crne Gore, mnogi kažu mi da im je svejedno onda došli u Njemačku ili otišli na drugu stranu jer već idu iz svog socijalnog okruženja. I onda, kažu, već ako napuštaju, onda mnogi idu u inostranstvo. Ne samo zbog zarade, nego možda i zbog toga nekog iskustva, inostranstvo itd.
Kao neka mala avantura se unese u život kod mnogih.
Jesu li procedure ubrzane u okviru druge inicijative ove njemačke vlade: da se smanji birokratija?
Delimično izgleda da jesu. Prema podacima Bundesagentur fur Arbeit, što se barem onog dela procesa tiče koji se odnosi na dobijanje saglasnosti Agencije za rad, trenutno se istog dana obrađuju zahtevi koji stižu za radnike iz Bosne i Hercegovine, Crne Gore i Severne Makedonije; za zahteve u vezi sa radnicima iz Srbije trenutno se obrađuju oni koji su stigli u prvoj nedelji maja dok se za zahteve za dolazak radnika iz Albanije i sa Kosova još obrađuju oni koji su stigli početkom februara odnosno početkom januara. A potom tek treba da odlučuju diplomatska predstavništva.
Dva konobara pripremaju stolove u restoranu
Westbalkanregelung inače ne važi baš za sve poslove ili tek za sve potencijalne radnike…
Pravilo važi za sva radna mesta osim za tzv. reglementirana zanimanja kojih u Nemačkoj ima oko 400 i to su profesije u zdravstvenom sektoru ili u javnim službama, u obrazovanju ili oblasti prava. Sva ostala zanimanja nisu zaštićena odnosno za njih nisu neophodne posebne dozvole. Zato su naši radnici uglavnom i zaposleni u drugim oblastima u kojima se traže određene kvalifikacije ali ne i npr. polaganje državnih ispita: dakle na gradilištima, u uslužnim delatnostima, u proizvodnji… U okviru regulative za Zapadni Balkan postoji još i ograničenje koje se tiče starosti: svi potencijalni radnici koji su stariji od 45 godina moraju dodatno da dokažu da imaju ili već zarađenu penziju u svojoj zemlji ili drugi vid imovine odnosno ušteđevine na osnovu koje će moći da budu dovoljno obezbeđeni ukoliko se penzionišu u Nemačkoj; i moraju da imaju bruto platu koja nije niža od određenih granica za penziono osiguranje a što u 2026. znači najmanje 55.700 evra bruto godišnje.
